قطرم

قَطْرَمْ

در كتب فارسي با نام «قَطْرَمْ» و در كتب طب سني با نامهاي «حشيشه القط» و «حشيشه الهر» آمده است به فرانسوي Nepete، Cataire، و Chataire،Menthe  de  chat، Herbe  aux chats و به انگليسي Catnep، Catswort،Field Balm  و Cataria  vulgaris مي باشد .

مشخصات گياه

قطرم گياهي است چند ساله بلند بلندي آن تا يك متر ، بوتة آن از نظر شكل شبيه بادرنجبويه است ساقة آن 4 گوشه برگهاي آن زبر ناصاف با رگبرگهاي مشخص، بيضي نزديك به مثلث كه قاعدة آن با دمبرگي به ساقه متصل مي شود كنارة برگها داراي دندانه هاي كمي درشت است گلهاي آن سفيد و به طور گروهي در انتهاي ساقه گل دهنده ظاهر مي شود اين گياه به طوري كه اسامي فرانسوي، عربي و انگليسي آن هم حاكي است به علت بوي خاص موردعلاقة گربه است و علف گربه گفته مي شود و مانند سنبل الطيب گربه آنرا خيلي دوست دارد و روي آن مي غلتد.

قطروم در اراضي متروكه سايه دار ، حاشيه مزارع در مناطق مختلف اروپا، آسيا و در ايران ، افغانستان و هندوستان وكشمير به طور خودرو مي رويد در ايران در نواحي مختلف البرز، اطراف تهران ، كرج و در شمال ايران در مازندران ، تالار، و درارتفاعات غرب ايران در دامنه هاي سبلان و در كرمان به طور خودرو ديده        مي شود.

تركيبات شيميايي

در گياه قطرم تانن و در حدود 3/0 درصد اسانس روغني فرّار وجود دارد حداكثر مقدار اسانس از گياهي كه نيمه خشك باشد گرفته مي شود و داروي مفيدي است .

خواص – كاربرد

برگها و سرشاخه هاي گلدار خشك قطرم معطّر، بادشكن، تونيك ، معرّق، قاعده آور ، مبّرد، خنك كننده ، ضدعفوني كننده ومحرّك است اگر برگهايش در دهان جويده شود دندان درد را تسكين مي دهد در تسكين سياه سرفه و سكسكه موثر است .

مقدار خوراك آن به صورت دم كرده : 30-20 گرم برگ و سرشاخه هاي گلدار خشك در 1000گرم آب جوش مدت نيم ساعت دم شده و فنجان فنجان خورده شوداگر با كمي شكر مخلوط شود مطبوعتر خواهد بود.

ساير تحقيقات و بررسي هاي علمي در مورد گياه قَطرَم در جهان بعمل آمده است .

در تمام خطة اروپا وچين گياه قطرم از 2000 سال پيش به عنوان گياه دارويي شناسايي و مصرف مي شده است دم كرده مطبوع ليمويي نعنايي آن براي رفع سرماخوردگي ، سرفه ، شل كردن بلغم ، واخراج ان و رفع ناراحتي سينه به كار      مي رفته است و از گياهان دارويي مفيد براي عرق كردن و كاهش تب بوده است اين گياه در بسياري موارد به عنوان آرام بخش ، مسكن ملايم، كمك به هاضمه و براي افزايش ترشحات عادت ماهيانه، رفع گرفتگي هاي رحم ، رفع نفخ و دل پيچه مصرف مي شده است دردوره اي از زمان مخلوطي مساوي از قطرم و زعفران درموارد كاهش تبهاي آبله و مخملك توصيه مي شده است .

جويدن برگهاي آن براي كاهش درد دندان و درمان برونشيت و آسم مفيد بوده است در انگلستان تا قبل از دوران سلطنت اليزابتها مصرف دم كردة قطرم مانند چاي چيني معمول بوده است ، ولي پس از ايجاد ارتباط باچين و ورود چاي چيني به انگلستان اين چاي جانشين قطرم شده است مهاجران اروپايي قطرم را به امريكاي شمالي وارد كردند اين گياه با شرايط اقليمي آن ديار سازگار و به سرعت تكثير شد به طوري كه در حال حاضر به صورت گياه بومي امريكا در آمده است سرخ پوستان امريكا مصرف اين گياه را خيلي زود پذيرفته و آنها هم در موارد دل پيچه ها و رفع سوء هاضمه و به عنوان يك نوشابه رسمي مصرف مي كنند.

مهاجران اوليه به امريكا معتقد بودند كه خوردن قطرم انسان را سرحال        مي آورد و در آن زمان معمول شده بود جلادان و ماموراني كه مجرمان را به دار مي آويختند قبل از انجام كار دم كردة قطرم مي خورند كه براي انجام كار كاملاً آرام و بدون تنش و سرحال باشند گياه قطرم از سال 1842 تا 1882 در ليست فارماكوپة امريكا در رديف داروهاي تنظيم كار معده قرار داشت و از سال 1916 تا 1950 در كتاب مرجع داروسازان ذكرمي شد.

كارشناسان گياه درماني معاصر امريكا اعتقاد وافري به قطرم دارند و در حال حاضر به عنوان آرام بخش و مسكن ملايم و كمك به هاضمه و درمان سرماخوردگي و دل درد و اسهال در بچه ها و رفع نفخ و كاهش تب توصيه مي كنند.

در مورد  اين گياه حادثه جالبي بوقوع پيوست كه شايان ذكر است در سال 1969 در مجله اتحاديه پزشكي امريكا گزارشي منتشر شد و ضمن ان ادعا شده بود كه قطرم ايجاد نوعي مسمويت تخذيري نظير ماريجوانا( حشيش) مي كند پس از انتشار مجله اين خبر بسيار سريع در تمام رسانه هاي گروهي بازگو در همه جا توصيه هايي در منع مصرف قطرم مي شد ولي جالب اين است كه پس از مدت كوتاهي اين خبر و اين گزارش تكذيب و بي اعتبار اعلام شد و مقامات صلاحيت دار كشور اعلام نمودند ، متاسفانه اشتباهي رخ داده است زيرا تصويري كه در اين مجله به عنوان تصوير قطرم درج شده و خصوصيات آن مطرح گرديده ، تصوير گياه ماري جوانا (حشيش) بوده است و نه قطرم و قطرم هيچ گونه عوارض سمّي ندارد ولي متاسفانه با توجه به اين كه هر وقت خبري در سطحي چنين گسترده در      رسانه هاي گروهي منتشر شود ، عليرغم اينكه پس از چندي تكذيب شود ، معهذا آثار آن در ذهن مردم به زودي از بين نخواهد رفت هنوز در اغلب مدارك امريكايي از گياه قطم به عنوان گياه سمي سكر آور ياد مي شود و شهرت آثار تخديري و نشاط آوري قطرم، براي گربه از آن جمله است . تحقيقات نشان مي دهد در عين حال كه تمام   گربه ها به اين گياه جذب مي شوند ولي طبق گزارش علمي كه در مجلة Economic  Botany منتشر شده است ، فقط  آنها آثار نشاط مفرط گريه اي از خود نشان    مي دهند و ايجاد نشاط مفرط در بچه گربه ها در اثر تماس با گياهاني نظير سنبل الطيب و قطرم يك خاصيت ارثي و ژنتيكي دروني در تعدادي از گربه هاست و الزاماً تمام گربه ها داراي ژن لازم براي ايجاد اين نشاط نيستند.

اثر قطرم از نظر كمك به هاضمه

نظير انواع نعناها قطرم هم ممكن است موجب آرام بخشي در عضلات نرم مجاري هاضمه باشد و به صورت يك ضد اسپاسم عمل مي كند اگر مبتلا به       سوء هاضمه هستيد پس از هر وعده غذا يك فنجان دم كرده قطرم بخوريد، موثر است .

اثر قطوم از نظر ناراحتي هاي زنانه

قطرم باخاصيت ضد اسپاسم كه دارد نه فقط موجب ايجاد آرامش درعضلات نرم جهار هاضمه مي شود بلكه در ساير عضلات نرم نظير رحم موثر است اثر ضد اسپاسمي قطرم كاربرد قديمي آن را در مورد رفع گرفتگي هاي عادت ماهيانه تاييد مي كند به همين دليل قطرم معمولاً براي افزايش عادت ماهيانه به كار مي رود و زنان باردار بايد با احتياط با قطرم برخورد نمايند و نخورند و اگر به دلايلي لازم شود مصرف كنند با مشورت پزشك و از مقدار خيلي كم شروع نمايند.

قطرم به مثابه آرام بخش

محققان آلماني گزارش مي دهند كه مواد شيميايي به نامNepetalactone  isomers موجود در قطرم كه تحت تاثير قرار دادن گربه ها به آن نسبت داده ميشود شبيه مواد مسكن طبيعي Valepotriates موجود در سنبل الطيب است و وجود اين مواد خاصيت مشهور سنتي قطرم به عنوان مسكن و آرام بخش را تاييد مي كند هر وقت احساس مي كنيد تنشهاي عصبي داردي يك فنجان از دم كردة قطرم را قبل از خواب امتحان كنيد و بخوريد و ببينيد اثرش در شما چقدر است .

اثر قطرم در پيش گيري عفونت

قطرم همچنين داراي خواص آنتي بيوتيك است كه مويد كاربرد سنتي آن در رفع انواعي از حالتهاي اسهالي و تب مي باشد البته آنتي بيوتيك قوي ومقتدري نيست ولي ممكن است از ايجاد عفونت در بريدگي هاي سطحي جلوگيري كند.

مقدار و نحوة مصرف

به عنوان كمك به هاضمه و يا آرام بخش و مسكن ملايم و براي رفع گرفتگي عادت ماهيانه مي توان از دم كردة مطبوع قطرم استفاده كرد براي تهيه دم كرده 2 قاشق مرباخوري گياه خشك خرد شدة قطرم درهر پيمانه (220 گرم ) آب جوش ريخته بگذاريد 15 دقيقه دم بكشد يا خيس بخورد قطرم نبايد جوش بخورد زيرا خاصيت شفابخشي آن دراثر جوش خوردن از بين مي رود 3 پيمانه در روز از اين دم كرده ميل شود اگرمصرف تنطور آنرا ترجيح مي دهيد ممكن است نصف تا يك قاشق مرباخوري تنطور تا 3 بار در روز ميل شود دم كردة ضعيف و خنك قطرم را مي توان با احتياط براي رفع دل درد به نوزادان داد ، براي كودكان بزرگتر و اشخاص بزرگتر از 65 سال از دم كرده هاي رقيق آن شروع و به تدريج در صورت احتياج افزايش داده شود در موارد بريدگي با چاقو يا تيغ گياهان و خراشهاي از اين نوع در نتيجة كار باغباني يا ساير كارها چند عدد برگ تازة گياه را شسته و تميز كرده و پس از تميز كردن محل بريدگي برگها را له كرده و در محل بريدگي بگذاريد و ببنديد.

نكات احتياط آميز در مصرف قطرم

قطرم معمولاً از گياهان دارويي بدون عوارض جانبي است ولي ممكن است در برخي اشخاص اختلالاتي در معده ايجاد كند سازمان نظارت بر خوراك و دارو امريكا قطرم رادر ليست گياهاني كه از نظر عوارض جانبي غير مشخص هستند آورده است ولي تا حال گزارشي در مورد وجودعوارض نامساعدي از آن نداريم و به استثناي زنان باردار و مادران شيرده مصرف قطرم براي ساير اشخاص در حد مجاز و زير نظر پزشك بلامانع است اگر در حين مصرف كمي ناراحتي و اختلال در معده ايجاد شد مقدار مصرف آن را كاهش دهيد و يا قطع كنيد.