مقل

مقل

به فارسي به طور كلي «مقل» ، «خاك مقل» و «مقل ازرق» گفته مي شود. به فرانسوي و انگليسي Bdellium و به عربي «قفر» و «كور» و در كتب طب سنتي با نام «مقل» و «مقل اليهود» نامبرده مي شود. صمغ رزيني است كه از درختاني از خانوادة Burseraceae جنس Commiphora گرفته مي شود. داراي گونه هاي مختلفي است كه معروفترين آنها كه از آن مقل ارزق گرفته مي شود، گونه اي است به نام علمي Commiphora mukul (Hook. Ex Stocks) Engl كه مترادف آن Balsmodendron mukul Hook. Ex Stocks مي باشد.

مشخصات مقل

به طور كلي تمام انواع مقل از نظر طعم تلخ است نوعي از آن به رنگ مايل به سرخ است كه مقل ارزق ناميده مي وشد. نوع ديگر آن زردرنگ است كه «مقل اليهود» گويند. زيرا يهودي ها به عنوان بخور معطر از آن استفاده مي كنند. و نوعي نيز به رنگ بادنجاني است كه از درختان ناحية يمن گرفته مي شود. مرغوبترين آنها نوعي است كه خالص بدون مواد خارجي، براق، لزج، چسبنده، نرم و خوشبو باشد. طعم همة آنها تلخ است و اگر آن را در آتش بيندازند بوي مطبوعي نظير بوي برگ بو از آن متصاعد مي شود.

درخت فوق در مناطق گرمسير هندوستان در ميسور، دكان، خاندش، سند و بلوچستان مي رويد. برخي از گونه هاي اين درختان در يمن و جنوب عربستان و سواحل عمان مي رويند. نام اين گونه را پارسا Commiphora molmol Engl ذكر مي كند.

تركيبات شيميايي

در مقل تجارتي علاوه بر صمغ و رزين در حدود 45/1 درصد اسانس وجود دارد [G.I.M.P] . اسانس روغني رزين آن داراي ميرسن، دي ميرسن و پولي ميرسن مي باشد. ضمناً در صمغ مقداري از انواع قندها و آلدوبيورونيك اسيد يافت مي شود [S.G.I.M.P].

خواص – كاربرد

مقل طبق نظر حكماي طب سنتي از نظر طبيعت خيلي گرم و خشك مي باشد. در هند از صمغ رزيني مقل به عنوان قابض، ضدعفوني كننده، داروي سينه اي و براي افزايش نيروي جنسي، غني كردن خون، بادشكن و قاعده آور مصرف مي شود. ضمناً در موارد مارگزيدگي وعقرب گزيدگي نيز كاربرد شفابخشي دارد.

از نظر خواص دارويي طبق نظر حكماي طب سنتي ايراني براي تنقيه اخلاط لزج سينه و تسكين سرفه هاي رطوبي، كزاز، تنگي نفس، ضعف كبد ، تحليل بادهاي بواسير و خون منعقد در اعضا داخل شكم، سختي زايمان، نقرس و درد پهلو مفيد است. مدر است و قاعده آور و براي ازدياد ترشح شير و خرد كردن سنگ كليه و تسهيل در اخراج بلغم نافع است.

اگر 10گرم مقل صاف قرمز رنگ را نرم ساييده و با ماء العسل بياشامند ضماد آن براي نرم كردن و تحليل ورمها بخصوص ورم حلق و تسريع در جذب و تحليل خون مردگي زير پوست نافع است بغدادي معتقد است كه مقل را كوبيده و با آب گرم مخلوط و بياشامند براي لينت مزاج و تسهيل اخراج بلغم مفيد است. ضماد آن كه با 30 گرم باقلا جوش داده و خمير نموده باشند، براي باد فتق نافع است. تنقيه آن براي بواسير مفيد است. شياف آن براي باز كردن دهانة رحم و تسهيل و فرود آمدن جنين و قطع رطوباتي كه از رحم جاري مي شود نافع است. مقل براي ريه مضر است و براي رفع عوارض آن بايد از كتيرا استفاده كرد. اسراف در خوردن آن براي كبد مضر است و براي رفع عوارض آن بايد از زعفران (حدود 4 گرم) استفاده كرد.

در بازار داروي ديگري را به نام «مقل مكي» عرضه مي كنند كه نبايد با مقل ارزق يا به طور كلي مقل اشتباه شود. مقل مكي صمغ نيست بلكه ميوة درختي است كه قبال خوردن است و درخت و ميوه شبيه به خرما مي باشد. از نظر طبيعت مقل مكي سردو خشك و قابض است و اسهال را قطع مي كند و سيلان خون را هم بند مي آورد.