گزنه سفید

گزنة سفيد

به فارسي «گزنة سفيد » و در كتب طب سنتي «حُرف ابيض» و به فرانسوي Lamier  blanc، Ortie  blanche و Ortie  morte و به انگليسي White  dead nettlre، Blind  nettle و Bee  nettle گفته مي شود گياهي است از خانوادة Labiatae جنس Lamium نام علمي آن Lamium  album  L. و مترادفهاي آن Lamium  capitum  Sm. و Lamium  foliosum  Crantz. مي باشد.

مشخصات

گزنة سفيد گياهي است علفي ، چند ساله و بلندي گياه 60-20 سانتي متر است ساقة آن 4 گوشه ، برگها متقابل خيلي شبيه گياه انجره كه به فارسي گزنه گفته ميشود مي باشد به همين علت اغلب مردم اين گياه را از دور با گزنه معمولي اشتباه مي كنند در صورتي كه دوگياه متفاوت متعلق به دو خانوادة مختلف هستند گلهاي آن سفيد رنگ در كنار برگهاي بالاي ساقه در بهار ظاهر مي شود و نوش زيادي دارد  كه زنبورهاي عسل را به خود جلب مي كند و وجه تسمية انگليسي آنكه Bee  nettle گفته مي شود از اين خاصيت آن ناشي مي شود قسمت مستعمل اين گياه در طب سنتي گل و سرشاخه هاي گلدار است كه بايد در آغاز گل دادن چيده شود و در برخي مناطق از برگها و ريشة آن نيز استفاده مي شود.

اين گياه در نقاط مرطوب سايه دار حاشية جنگلها در اروپا، آسيا، افريقاي شمالي مي رويد در هند در كشمير، پنجاب ، كومائون وهزارا و در ايران در ييلاقات اطراف تهران ، شميرانات و در كرج در دامنه هاي البرز، كندوان ، پل زنگوله و در مناطق شمالي ايران در گيلان در هرزويل و جنگل نودي ، عمارلو، راه كبوتر چاك به زردچين ، رودبار، آستارا، بندرگز و در آذربايجان در دامنه هاي سهند، زنجناب، ديلمان و ارسباران به طور خودرو ديده مي شود .

تركيبات شيميايي

از نظر تركيبات شيميايي در گلها و شاخه هاي گلدار گياه مواد كولين، كمپفرول، كمپفرول -3-گلوكوزيد و ... يافت مي شود برگهاي آن خوردني است و منبع غني از كاروتن است [S.G.I.M.P].

خواص – كاربرد

در هند از گلهاي گزنة سفيد به عنوان قابض ملايم براي بند آوردن خون، داروي خواب آور و تصفيه كنندة خون همچنين براي بند آوردن خون بواسير تجويز مي كنند. جوشاندة آن را براي رفع ضعف و در موارد كلروز مصرف مي كنند. دراسپانيا از ريشة آن به عنوان قابض و محلل و براي التيام زخم به كار مي رود از گلهاي آن براي قطع اسهالهاي ساده استفاده مي شود از نظر طبيعت گرم وخشك است و از نظر خواص مدّر است دراين موارد از جوشانده 20 گرم گياه در يك ليتر آب استفاده مي شود كه فنجان فنجان بخورند از گلهاي آن به عنوان قابض ، تصفيه كنندة خون و بند آوردن خون بخصوص در خونرويهاي از بواسير و قطع اخلاط خوني و بند آوردن اسهال استفاده مي شود. شيرة گياه براي مقابله با ضعف و سستي  اگر 100 گرم تنطور گياه با 1000 گرم شربت سادة قند را مخلوط و هر ساعت يك قاشق سوپ خوري از آن خورده شود اثرش مانند اثر شيرة گياه است اگر گرد گل گزنة سفيد را به مقدار حدود قاشق چاي خوري با غذا بخورند براي تصفية خون و ساير آثار دارويي گياه بسيار مفيد است جوشاندة گياه به عنوان مدّر ، صفرابر، كمي مخدّر و مفرح نيز تجويز مي شود .

گونه هاي ديگري از اين گياه كه خواص مشابهي دارند و از نظر شكل نيز خيلي شبيه اند و فقط اختلافاتي در رنگ گل و برگ دارند وجود دارد كه به طور مختصر به ذكر معروفترين آنها مي پردازيم :

1- Lamium  mavulatum  L. به فرانسوي Lamier  tachete و به انگليسي Spotted  dead  nettle گفته مي شود گلهاي آن قرمز و روي برگهاي آن لكه هاي سفيد يا سياه ديده مي شود اين گياه در ايران در همان مناطق رويش گزنه سفيد     مي رويد.

2- گزنة زرد يا گزنة بدبو نام علمي آن .Lamium  galeobdon  Crantz. به فرانسوي آن را Ortie  Jaune و به انگليسي Yellow  dead  nettle مي نامند گياهي است چند ساله گلهاي آن زرد درشت و داراي بوي ناپسندي است در ايران در گيلان در شمال ايران و در كلاردشت ديده مي شود در كتب طب سنتي اين گياه را «حُرف اصفر» نام مي برند.

توضيح : نام علمي اين گياه را فلور ايران Lamium  galeobdolon L. و مترادفهاي آن را L.galeobdolon  Crantz. و L.luteum  Huds نام مي برد.

3- Lamium  purpureum  L. كه در كتب طب سنتي با نامهاي «قُرَيص احمر» و « اَلمُنتَنَه» نام برده مي شود به فرانسوي Lamier  pourpre گفته مي شود گياهي است كوچك با گلهايي به رنگ بنفش بيشتر در مزارع مي رويد اين گياه در اروپا ، در سيبري و در آسيا و شمال افريقا انتشار دارد گلهاي آن خيلي براي زنبور عسل جاذبه دارد از نظر خواص شبيه گزنة سفيد است و به عنوان قابض براي التيام زخمها بخصوص در موارد خنازير مصرف مي شود .

4-Lamium  maplexicaule  L.. به انگليسي Henbit گفته مي شود گياهي است يكساله به بلندي 20-5 سانتي متر كمي پوشيده از كرك برگهاي پايين تخم مرغي مايل به گرد و برگهاي بالاي ساقه كليه اي ، بدون دمبرگ مي باشد اين گياه در اطراف تهران ، در كرج و در گيلان در شمال ايران در لاهيجان و ايسپيلي ييلاق، بين قزوين و رشت و رستم آباد و رودبار و در آذربايجان در اطراف تبريز، در خراسان، در كرمانشاه در اطراف طاق بستان ، در قصر شيرين در كوه دالاهو و كوه ريجاب، در خرّم آباد و بروجرد و در گنج نامة همدان و در جنوب در شيراز در دشت ارژن و در مراتع ميان كتل در بوشهر و در بلوچستان در مرزهاي شرقي در بروجرد ديده مي شود.

خواص – كاربرد

در هند از گياه به عنوان محرّك ، مليّن و معرّق و ضد روماتيسم استفاده ميشود در اين گياه مقداري قابل ملاحضه اي كارتن و ويتامين C وجوددارد گزارشي از استراليا هست كه اين گياه درعلوفة گاودان ايجاد مسمويت كرده است.[ولث اف اينديا].