ترمس

در كتب طب سنتي گياه و دانة آن با نامهاي «باقلاي مصري»، «ترمس» و «ترمس» نامبرده شده است. به فرانسوي Lupin و انواع آن را Lupin blanc و Lupin januc و bleu Lupin (كه آن را  a café Lupin يا hirsute Lupin نيز مي گويند زيرا دانه هاي آن را مي توان به جاي دانه قهوه مصرف نمود) و به انگليسي Lupine و انواع آن را نظير فرانسوي ها بسته به رنگ گلها به نامهاي Yellow lupine و White lupine و Blue Lupine مي خوانند. گياهي است از خانوادة Leguminosae تيرة فرعي Papilionaceae اسامي گونه هاي عمدة آن عبارت است از: Lupinus albus L (سفيد) و luteu L Lupinus (زرد)، angustifolius L Lupinus (آبي). اين گياه را به هندي نيز ترمس نامند.

مشخصات

گياهي است يكساله ، كوتاه به بلندي در حدود يك وجب. برگهاي ان به شكل پنجة مركب است و غالباً 7 برگچه كه همه از انتهاي يك دمبرگ دراز خارج مي شوند تشكيل شده است. گلها مانند گل ساير پروانه واران، كوچك و به رنگهاي سفيد، زرد يا آبي بسته به گونه هاي مختلف آن است. ميوة آن نيام، و داراي غلافي شبيه باقلا كه در آن چند دانه قرار دارد. دانة آن كه مستعمل در طب سنتي است كمي كوچكتر از باقلا به رنگ سفيد مايل به زرد، وسط آن كمي فرو رفته و طعم آن كمي تلخ است. دانة آنواع مزروع و پرورشي آن كمي بزرگتر و دانة نوع وحشي آن كمي ريزتر و طعم آن تلختر و رنگ آن زردتر است. به عنوان دارو معمولاً دانه هاي گياه وحشي ترجيح داده مي شود زيرا ماده فعال شيميايي آن بيشتر و مؤثرتر است.

اين گياه از گياهان آهك گريز است و در اراضي آهكي خوب نمي شود و مانند ساير لگومينوزها ازت هوا را گرفته و درخاك تثبيت مي كند و موجب تقويت خاك مي شود. از جهت آهك گريز بودن ترمس سفيدكمتر از ترمس حساسيت دارد. در زراعت به عنوان كود سبز كاربرد دارد. اراضي سيليسي قابل نفوذ را دوست دارد و تكثير آن از طريق كاشت تخم آن در بهار يا در پاييز صورت مي گيرد ( در مناطق معتدل در بهار و در نواحي گرمسير در پاييز).

اين گياه بومي مناطق مديترانه اي است و در نواحي مشرق زمين عموماً مي رويد .در اروپا و مصر و هند و قفقاز كاشته مي شود. معمولا در مناطق مديترانه اي به عنوان علوفه و كود سبز كاشته مي شود و چون نوع زرد وحشي آن ازنظر علوفه سمي است، انواعي از آن را كه شيرين و داراي سميت خيلي كمي است براي كاشت و پرورش انتخاب مي كنند.

تركيبات شيميايي

از نظر تركيبات شيميايي در ترمس سفيد آلكالوئيدهاي لوپي نين ، لوپيني دين و لوپامين وجود دارد. خوردن جوشاندة دانة آن تحمل به قند را در بيماران ديابتيك بالا مي برد و عصارة دانة آن فشار خون خرگوش را كاهش مي دهد. در دانة آن آلگالوئيد لوپانين يافت مي شود [G.I.M.P] . در گزارش ديگري آمده است كه نهالهاي كوچك و جوانه هاي اوليه و شاخه و برگهاي سبز ترمس سفيد منبع غني مادة آسپاراژين هستند. در گونة ترمس آبي در پروتئين دانه هاي آن 2 گلوبولين به نامهاي گلوبولين 1 و گلوبولين 2 و تعداد زيادي اسيدهاي آمينه وجود دارد. با اين كه پروتئين دانه داراي متيونين نيست، درجة قابليت هضم آن90 درصد و ارزش بيولوژي آن 53 درصد است. آلكالوئيد عمدة دانه ها دي – لوپي نين است. جوانه هاي دانة كشت شده داراي حدود 16-10 درصد آسپاراژين است. دانة ترمس زرد داراي حدود 73/0 – 43/0 درصد لوپي نين و حدود 37/0 – 20/0 درصد اسپارتئين  است كه سيانوژنتيك هستند. [S.G.I.M.P].

خواص – كاربرد

در هندتخم ترمس سفيد معمولاً به عنوان ضد كرم شكم، مدر ، مقوي و دواي سينه كاربرد دارد و به علاوه معتقدند كه بازكنندة انسداد و گرفتگي هاي مجاري عروق است و اصلاح كننده و باد شكن است. جوانه هاي تازه و روئيدة دانه يا به اصطلاح مالت باقلاي مصري ، منبع غني از مادة آسپارژين است كه يكي از داروهاي مدر است.

طبق نظر حكماي طب سنتي طبيعت باقلاي مصري يا تخم ترمس كمي رگم و خشك است. اين گياه بازكنندة انسداد مجاري طحال و كبد و مدر و قاعده آور است. خوردن دم كردة آن با آب عسل يا سركة مخلوط با آب براي دفع كردم روده و كرم كدو و همچنين به عنوان مدر و قاعده آور مفيد است. اگر با سداب و فلفل مخلوط و خورده شود براي باز كردن عادت ماهيانه و ازدياد ترشح آن، تحليل ورم طحال و باز كردن انسدادو گرفتگي هاي مجاري كبد بسيار نافع است. شماد آرد آن با آب عسل كه زير ناف انداخته شود، براي اخراج كرم روده و كرم كدو مفيد است و ضمناً براي رفع ناراحتي هاي جلدي نظير جرب، كچلي، اگزما و زخمهاي بد پوست نافع است . ضماد پختة آن با عسل و سركه براي سياتيك، دردهاي سرين، رفع آثار ضربه و كوفتگي نافع است. جوشاندة آن در سركه بويژه اگر با آب دريا مخلوط شود براي ورمهاي سرد و درد مفاصل سرد مفيد است و اگر ضماد آرد آن را با آرد جو و آب بتنهايي بر سرين اندازند براي سياتيك بسيار نافع است. ضماد پختة آن د رمورد قانقاريا مفيد است . پاشيدن آب جوشاندة آن بر درب و ديوار خانه مانند سم پاشي براي كشتن حشرات و گريزاندن آنها مؤثر است . شياف آرد آن كه با عسل مخلوط شده باشد و مرمكي به آن اضافه شده باشد، براي ازدياد ترشح عادت ماهيانه و تسهيل اخراج جنين و تحليل نفخ رحم مفيد است . در تمام موارد نوع تلختر آن از نوع غيرتلخ يا كم تلخ قوي تر است . نوع شيرين آن كه مانند بقولات خورده مي شود از نظر مواد غذايي خوب است ولي خيلي دير هضم است. مقدار خوراك آن مخلوط با دواهاي ديگر 11 و 12 گرم و اگر به تنهايي خورده شود تا 28 گرم است.

انواعي از آن سمي است لذا بايد با احتياط و زير نظر پزشك مصرف شود.

در صورتي كه حيوان در خوردن آن اسراف كرده باشد مسموميت حاصله را در دامپزشكي اصطلاحاٌ لوپينوز نامند. اين مسموميت ممكن است در صورت اسراف در خوردن شاخه و برگ و يا دانة ترمس ايجاد شود. اين بيماري يا مسموميت كه زردي نيز گفته مي شود، در اثر آلكالوئيد لوپي نين است و به ويژه در گوسفندان بيشتر ديده مي شود زيرا گوسفند از تلخي اين علوفه زياد بدش نمي آيد.