ترنجبین

ترنجبين

به فارسي «ترنجبين» ، «ترانگبين» و «ترنگبين» گفته مي شود و در حقيقت ترنجبين معرب ترنگبين است كه در فارسي معمول مي باشد. به فرانوسي Manne d'hedysarum و Manna d'alhagi و Manne de perse و به انگليسي Manna of hedysarum و به عربي «ترنجبين» نامند. ماده اي است شيرين از منها كه به صورت شبنم روي گياه حاج يا خارشتر يا خاربز مي نشيند. گياه خارشتر كه شرح مشخصات كامل آن تحت عنوان خاربز در اين كتاب آمده است درختچه يا بوتة خاري است از خانوادة بقولات كه در بيابانها و دشتهاي كم ارتفاع ايران مانندخراسان، تبريز، زرند، اطراف قم و بوشهر به طور خودرو فراوان ديده مي وشد. در فصل گرماي زياد و در اواخر تابستان روي برگها و شاخه هاي اين گياه قطرات ترنجبين شبها ظاهر مي شود و روستائيان محل صبحهاي خيلي زود قبل از طلوع آفتاب آن را جمعآوري  مي نمايند. معمولاً در مناطقي كه اين گياه ترنجبين نمي دهد به مصرف تعليف دام، شتر و بز مي رسد. به همين جهت اين گياه به خارشتر و يا خاربز معروف شده است. البته در مناطقي كه اين گياه ترنجبين مي دهد نيز شتر و بز خيلي دوست دارند از ان تعليف شوند و پروار هم مي شوند ولي شتربانان و چوپانان و روستاييان چون از ترنجبين نفع بيشتري عايدشان مي وشد در اين گونه مناطق از چراي گياه خاربز خودداري مي نمايند و از ساير گونه ها كه در همان مناطق مي رويند و ترنجبين نمي دهند نظير Hedysarum semenowi براي چراي دام استفاده مي كنند. سابقاً مرسوم بود از ترنجبين در خراسان و يزد در كارخانجات ساده قندگيري به طور سنتي قند مي گرفتند ولي بعدها چون فروش ترنجبين از نظر دارويي بازار بهتري پيداكرد فقط به عنوان دارو مي فروشند.

از نظر تركيبات شيميايي روشن شده است كه در ترنجبين به مقدار زيادي قند ساكاروز وجود دارد.

خواص – كاربرد

ترنجبين طبق نظر حكماي طب سنتي گرم ولي در عين حال تر است . به طور كلي ملين و مسهل صفرا بوده  در مورد سرفه، درد سينه، تسكين عطش و تبهاي گرم از شير خشت لطيف تر است. با آب پنير براي اخراج اخلاط سوخته و با ماءالشعير براي دفع اخلاط گرم و مخلوط با كره براي باز كردن ادرار در مواردي كه ترشح ادرار بند مي آيد و مداومت در مصرف آن با شير تازه براي تحريك  مفيد است. براي اين كار بايد 30 گرم آن را با 200 گرم شير تازه هر بار بياشمند. اگر ترنجبين با آب زير خورده شود براي دفع صداي شكم كه با تب خفيفي توأم باشد، نافع است. خوردن ترنجبين براي بيماران مبتلا به حصبه، اسهال خوني، بواسير و خون ادراري و آبله جايز نيست. در مورد بيماراني كه مبتلا به آبله هستند ابوعلي سينا براي لينت مزاج تمرهندي را توصيه مي نمايدو اگر به تنهايي اثر نبخشيد معتقد است كه قدري شير خشت به آن اضافه شود و به هر حال توصيه اين است كه از خوردن ترنجبين احتراز شود. معمولا از ترنجبين در مورد تبهاي گرم نبايد استفاده نمود و در اين موارد اگر لينت مزاج مورد نظر باشد بايد از تمر هندي و رب ميوه هاي ترش و نظاير آن استفاده شود. ترنجبين براي طحال و اشخاص گرم مزاج مضر است. براي تهية آب ترنجبين مقدار لازم ترنجبين را در آب جوش مي ريزند تا حل شود و آب صاف روي آن را برداشته مي گذارند كه قدري بماند و مواد خارجي آن ته نشين شود و صاف روي آن آماده خوردن است. اگر صبح ناشتا خورده شود موثرتر است. مقدار خوراك آن 35-12 گرم است