زوفا

زوفا

در ایران «زوفا» نامیده می شود در کتب طبی سنتی بانام « زوفای یابس» آمده است . به لهجۀ اردو « زوفا» و به هندی « زوفایابس» گفته می شود . به فرانسوی Hysope و Hyssope و Hysope  officinale و به انگلیسی Hyssop گویند. گیاهی است از خانوادۀ Labiatae دارای گونه های متعددی است که گونۀ دارویی آن به نام علمی Hyssopus  officinalis  L. و مترادفهای آن H.altissimus  Mill. . و . H.canesens DC. می باشد.

مشخصات

زوفا یا زوفای یابس گیاهی است به صورت درختچه با ساقه های فرعی کوتاه . ارتفاع آن 60-30 سانتی متر و بیشتر به شکل بوته ای است که قسمت پایه ساقه ها چوبی است . برگها سبز خط دار ، کوچک و از نقاط مختلف ساقه بدون دمبرگ به طور روی هم خارج می شود و باریک و نوک تیز و معطر و زود افت می باشند. گلها آبی و گاهی سفید بدون پایه به صورت سنبله از کنار برگها در تابستان ظاهر می شود ریشۀ گیاه ضخیم است و از آن ساقه های متعددی بیرون آمده و گیاه را به صورت بوتۀ پرپشتی شبیه درختچه نشان می دهد. و میوۀ آن چهارخانه است .

این گیاه در مناطق مختلف اروپا ، هند ، ترکیه ، شوروی سابق و ایران انتشار دارد . در ایران در مناطق شمال غربی ایران و در بلوچستان دیده میشود. درهند نیز در دامنه های هیمالیای غربی از کشمیر تا کومائون انتشار دارد تکثیر زوفا از طریق کاشت تخم آن و یا با قلمه و یا کاشت قطعات زیرزمینی گیاه صورت می گیرد . تخم گیاه را معمولاً در شرایط اقلیمی  مناطق معتدل ایران در فروردین تا اردیبهشت در قطعه زمین مناسبی می کارند ودر مهر ماه در زمین اصلی که خاک کاملاً شخم خورده ومسطح شده و کود حیوانی کافی داده شده باشد، منتقل می کنند. در زمین اصلی فاصله بوته ها 40-30 سانتی متر گرفته میشود . زوفا به آبیاری زیاد احتیاج ندارد و فقط در مواقع و فصول زیاد خشک باید آبیاری شود. قسمت مورد استفادۀ زوفا از نظر دارویی کلیه قسمتهای هوایی سبز غیر خشبی گیاه بخصوص سرساخه های گلدار آن است برداشت سرشاخه های گلدار ممکن است دو بار در سال انجام گیرد ، در اوایل تابستان و در پاییز.

ترکیبات شیمیایی

برگها و سرشاخه های گلدار زوفا دارای طعمی تند و گزنده و بوی مطبوعی هستند و دارای اسانس روغنی فرّار به نام اسانس زوفا می باشند. مقدار اسانس زوفا در حدود 5/1- 1 درصد در واریتۀ با گل آبی و 8/0درصد در واریتۀ با گل قرمز و 5/0 درصد در واریتۀ با گل سفید است . اسانس زوفا به طور عمده دارای اِل – پینوکامفن و پینن می باشد. عصارۀ حاصله از برگها و شاخه های گیاه خاصیت ضد باکتری ندارد [ S.G.I.M.P].

در گزارش دیگری آمده است که زوفا داری یک گلوکوزید به نام هیسوپین و اسانس می باشد در هر مولکول این ماده یک فنول ، گلوکوز و رامنوز یافت میشود.