http://www.attarishafa.com

 
 
صفحه اصلی كاتالوگ حساب کاربری شما سبدخرید

شیرخشت


قيمت: 0 ت
 
توضيحات
معرفی به دوست
نظرات

 

شير خشت

ماده اي سفيد رنگ كمي مايل به زرد و شيرين. يكي ديگر از منها مي باشد. به فارسي «شيرخشت» ، «شيرخشك» و «شير خاشاك» مي گويند. به فرانسوي Manne purgative و به انگليسي Purgative manna نامند. شيرخشت داراي انواع مختلفي است كه از چندين نوع گياه گرفته مي شود كه از نظر خواص مسهلي و ساير خواص كم  و بيش شبيه هستند. نام علمي گياهان و مشخصات و محل رويش معروفترين آنها به شرح زير مي باشد:

1. «كاروان كش» و «تارم كش» . از گونه هاي مختلف اين گياه در خراسان و در افغانستان شير خشت به دست مي آيد. گياهي است از خانوادة Polygonaceae جنس Atraphaxis داراي گونه هاي مختلفي است از جمله:

        الف، Atraphaxis angustifolia Jaub & Spach، درختچه اي است بي خار و كوچك، بلندي آن كمتر از 25 سانتي متر و عملاً گسترده روي زمين است. در منجيل و لوشان مي رويد.

        ب، Atraphaxis Aucheri Jaub & Spach ، درختچة كوچكي است كه در مناطق خشك جنوبي گيلان در منجيل و رودبار ديده مي شود.

        پ، Atraphaxis Billardieri Jaub & Spach var. Billardieri Cullen، درختچه كوچكي است كه در آذربايجان و اراك ديده مي شود.

        ت، Atraphaxis spinosa L و مترادفهاي آن A.afghnica DC ، A.Fischeri J.& Sp. A. Candida Boiss. & Hausskn و ... مي باشد. درختچه اي است كه در مناطق خشك و نيم خشك كشور انتشار دارد. در راميان گرگان، دره هراز، كرج ، آذربايجان ، كرمانشاه ، همدان، اراك ، بختياري، بيابانهاي مركزي، انارك، جندق قم، حبله رود، شاهرود، نيشابور و قوچان ديده مي شود. در افغانستان نيز مي رويد. انشعابات آن گره دار، خارمانند وتيز است. پوست ساقة آن سفيد و كم و بيش شكاف خورده مي باشد.

2. گياه شيرخشت، به فارسي «شيرخشتـ» و به فرانسوي Cotoneaster و به انگليسي Rockspray گفته مي شود . اين گياه داراي گونه هاي مختلفي است و در مناطق مختلف ايران با نامهاي محلي مختلفي شناخته مي شود از جمله در منجيل و قوشخانه «رازقي و ايرقي» ، در ارسباران «چالقه، چالگو و چالقي» در كتول «كرچوب»، در پل زنگوله و سياه بيشه «خرپنو و وجرد»، در آمل و كجور «وجل» ، شيرين سو قزوين (شوير و آره جوره»، در رودبار «بجا» ، در مريوان «ارغوان»، در عمارلو «وشور و راشگر» ، در دره كرج «شيرخشت» و در آذربايجان غربي «داغ هيواسي و دارگيزيك» و در سردشت «بوق» مي باشد.

        در كتب مختلف با نامهاي «شيرخشت» ، «گپ شير»، گوژدون چو»، «سياه چوب» و «دوشان آلماسي» آمده است.

        گياهي است از خانوادة Rosaceae جنس Cotoneaster و وجه تسميه اين گياه اين است كه Cotoneum در لغت به معناي به و aster به معناي شباهت است و به علت شباهتي كه برگهاي اين گياه با برگ درخت به دارد به اين نام موسوم شده است . تمام گونه هاي اين گياه شير خشت نمي دهد و از برخي گونه هاي آن شيرخشت مي گيرند.اسامي علمي گونه هاي معروف آن عبارت اند از :

        الف) Cotoneaster nummularia F. & M . درختچه اي است كه در دره كرج تا ارتفاعات هزاربند، در دامنه هاي البرز، در امامزاده داود، در جنگلهاي زربين، دره چالوس و از رودبار انتشار دارد. ميوة آن ارغواني رنگ و تخم مرغي است و به ابعاد 8-7 ميلي متر است. از اين گونه شير خشت گرفته مي شود.

        ب) Cotoneaster horizontalis Dencne درختچة كوتاه و گسترده روي زمين زينتي است. بومي چين است و برگهاي آن براق، شاخه ها خوابيده روي زمين، ميوه ها سرخ رنگ و در باغچه ها براي تزيين كاشته مي شود. اين گونه در سالهاي قبل از 1320 به ايران وارد شده و در باغچه ها و گل كاري ها كاشته مي شود.

        پ) Cotoneaster discolor Pojark   اين درختچه در شاهوار كوه گرگان، رودبار، خراسان، دامنه هاي كوه بينالود و تربت جام انتشار دارد.

        ت) Cotoneaster hissarica Pojark . اين درختچه در افغانستان، پاكستان و شمال ايران انتشار دارد. در ايران در جنگل  گلستان بين مينودشت و بجنورد و دره چالوس، در حسن آباد دشت نظيز و در بانة كردستان ديده مي شود.

        ث) Cotoneaster multiflorus Bge اين درختچه در جنگلهاي خزر در طالش و در افغانستان ديده مي شود و در بين پيرانشهر و سردشت در ارتفاع 1400 متر مي رويد.

        ج) Cotoneaster luristanica Klotz درختچه اي است كه در كردستان، اطراف همدان، نهاوند ، اراك ، دو رود، بيشه در لرستان و بختياري تا تل خسروا انتشار دارد.

        چ) Cotoneaster Kotschyi Klotz كه در تركيه و ايران انتشار دارد. در ايران در ارتفاعات الموت و در كرمان در جبال بارز بين بم و جيرفت و در كوه نصر و در اطراف دماوند ديده مي شود. به آب زياد احتياج ندارد و فقط در فصل گرما، بايد آبياري شود.

3. گياه ديگري كه از آن شيرخشت مرغوب تجارتي گرفته مي شود، درختي است كوچك كه به فارسي «زبان گنجشك گل» و به فرانسوي Frene a fleur و به انگليسي Flowering ash  و Monna ash گفته مي شود. اين درخت از خانوادة Oleaceae و نام علمي آن Fraxinus ornus L. (non Pal) و مترادف آن  F.rotundifolia Lam. مي باشد. اين درخت را به هندي «شيرخشت» مي نامند.

اين درخت بومي مناطق مديترانه اي و خاور نزديك است و در ايتاليا و سيسيل فراوان مي باشد و شيرخشت مرغوبي به نام شير خشت سيسيل در تجارت بين المللي عرضه مي شود و عملاً 90 درصد شيرخشت كه در بازار بين المللي عرضه مي شود احتمالاً از اين منبع است. اين درخت در بعضي باغهاي ايران نيز كاشته مي شود. گلهاي خوشه اي سفيد زيبايي دارد. مشخصات و خواص و كاربرد درخت زبان گنجشك گل در بخش خاص در اين كتاب آمده است. بنابراين در اينجا در مورد اين گياه توضيح مختصري داده مي شود و بيشتر روي شيرخشت حاصل از آن تأكيد مي شود.

 

مشخصات

        درخت زبان گنجشك گل كه به بلندي 6-5 متر است، بهره برداري از شيرخشت آن يا به عبارت كلي من معمولا از سال هشتم و نهم شروع مي شود. به طور طبيعي در اثر نيش حشره اي به نام Cicata orni كه در منطقه وجود دارد مقدار كمي شيرخشت از درخت خارج مي شود ولي در اثر شكافي كه به تنة درخت ايجاد مي شود، شير خشت به مقدار زياد تجارتي از آن خارج مي شود. ترتيب كار اين استكه در ماههاي تير و مرداد يك شكاف عرضي تا عمق چوب بر روي پوست قسمت پايين درخت ايجاد مي كنند. و هر روز شكاف ديگري با فاصلة چند سانتي متر بالاي شكاف اول ايجاد مي كنند. و هر روز شكاف ديگري با فاصلة چند سانتي متر بالاي شكاف اول ايجاد مي كنند و من كه از آن خارج مي شود را جمع آوري مي نمايند. اين عمل را در طول ماههاي گرم تابستان انجام مي دهند. شيرخشت به دست آمده از زبان گنجشگ گل از نظر خواص درماني تقريباً مشابه به ساير شيرخشتهاي محصول دو نوع گياه قبلي است ولي طعم آن كه در ابتدا شيرين است تدريجا كمي تلخ مي شود. به هر حال از نظر تركيبات شيميايي شبيه ساير شيرخشتها مي باشد و داراي ساكاروز و مانيت و دكستروز است و دختلاف كمي كه  انواع شيرخشتها با هم دارند به علت تفاوت تركيب و مقدار مواد بالا در شيرخشت مي باشد. به طور كلي همة شيرخشتها در خاصيت مسهلي مشترك هستند. بايد توجه شودكه زبان گنجشك گل در شرايط اقليمي رويشگاه طبيعي خود به قدر كافي شيرخشت مي دهد ولي در خارج از آن شرايط اگر كاشته شود، البته مي رويد و رشد مي كند ولي از نظر استخراج من ممكن است قابل توجه نباشد، نظير زبان گنجشكهاي گل كه در باغهاي ايران مي رويند.

 

 

تركيبات شيميايي

در شيرخشتها به طور كلي قندهايي مانند گلوكوز ، ساكاروز و ضمناً مادة شيرين ديگري به نام مانيت به فرمول خام  ، مقدار جزيي مادة چرب و ... وجود دارد. مادة مانيت قسمت عمدة ساختمان شيميايي منها را تشكيل مي دهد (55-40 درصد). در شيرخشت زبان گنجشك گل اين ماده را فراكسين نامند كه در حقيقت گلوكوزيدي است كه در پوست تنه و ساقة زبان گنجشك گل يافت مي شود. مادة عامل مسهلي شيرخشت همين مانيت يا فراكسين است كه خاصيت مسهلي به شيرخشت زبان گنجشك گل نيز مي دهد. در گزارش ديگري آمده  است كه مادة فراكسين در پوست درخت وجود دارد و از پوست داخل شيرخشت مي شود.

مانيت جسمي است سفيد، بي بو با طعمي شيرين و مطبوع و محلول در آب و براي تهية آن در مقياس كم روش ساده اي معمول است به اين ترتيب كه شيرخشت خالص اشكي خوب رابا الكل 33 درجه در حمام ماريه حرارت مي دهند ومحلول رادر حالت جوش صاف مي نمايند  و بعد مي گذارند سرد شود و مانيت حاصل شود. بعد مانيت را خشك نموده ونرم مي كوبند. نيروي مسهلي مانيت مانند شيرخشت است، با اين تفاوت كه طعم تهوع آور شير خشت را ندارند.

شيرخشت به طور كلي به سه صورت در بازار عرضه مي شود. نوع اول را اشكي گويند و به فرانسوي Manne en larmes گفته مي شود. به صورت قطعات متبلور، سوراخ دار و اشكي شكل به قطر يك انگشت است. اين قسم شيرخشت خالصتر از ساير اقسام است. رنگ آن سفيد با طعم شيرين و خيلي كم تهوع آور است. اين نوع شيرخشت در بازار بين المللي به شير خشت سيسيلي معروف است. نوع دوم شيرخشت تخته اي يا تكه اي است كه به فرانسوي Manne en sorte گفته مي شود. به صورت قطعات كوچك نرم و يك تكه است. رنگ آن زرد تيرة چرك، غيرخالص و طعم آن شيرين است ولي خيلي نامطبوع تر از نوع اول و اغلب تهوع آور است. نوع سوم شيرخشت چرب كه به فرانسوي manne grasse La گفته مي شود كه ناخالص ترين نوع شير خشت است كه در جريان فاسد شدن مي باشد و طبعاً ارزانتر و كم خاصيت تر از ساير اقسام است. در صنايع داروسازي از تقطير مانتيت با ملح آمونياك ماده اي به نام ماني تين به فرمول  به دست مي آيد كه يك مايع چرب سمي است . به علاوه در زبان گنجشك گل مقداري مادة ديگر به نام مانيتول وجود دارد كه مادة سفيد متبلور و شيريني است و از الكلها به فرمول  مي باشد.

 

خواص كاربرد

انواع شيرخشت از نظر طبيعت كمي گرم و از نظر رطوبت و يبوست معتدل است. نوع مرغوب آن كه بيشتر از ايتاليا وارد مي شود خالص و تميز و داراي شيريني خاصي است كه با شيريني شكر متفاوت است و پس از چند لحظه كه در دهان گذارده شود كمي سرد مي شود . انواع ديگر آن كه در بازار عرضه مي شود به خلوص اولي نيست، طعم آن شيرين است ولي زبان را خيلي كم سرد مي كند ولي از نظر خواص مسهلي در همان رديف است. شيرخشتهايي كه از گياه كاروان كش و يا از گياه شيرخشت گرفته مي شود نيز از نظر خواص مسهلي و دارويي و طبيعت با سايرين در يك رديف هستند.

شيرخشت ملين است و مسهل صفرا و اخلاط سوخته مي باشد و براي تقويت كبد، معده و احشائ داخل شكم مفيد است. حرارت معده، قلب و كبد را تسكين مي دهد و براي سرفه، خشونت سينه و حلق داروي خوبي است و تحريك ، اضطراب و حرارت و يبوست ايجاد نمي كند، حتي براي اطفال و پيران مناسب است.

 

 

 


.

  
*
  
  
*

لطفا صبر كنيد...

برای تکمیل سفارش پرداخت نهايي را کلیک کنید